Խորագիրը վարում է ԵՊԲՀ Սեքսոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, բ.գ.թ., դոցենտ Վրեժ Շահրամանյանը

— Արդյո՞ք «տղամարդու կլիմաքս» հասկացություն գոյություն ունի սեքսապաթոլոգիայում, թե՞ այն ավելի շատ սոցիալական խնդիր է։

-Իհարկե, գոյություն ունի։ Երկար տարիներ ակտիվորեն քննարկվում էր «տղամարդու կլիմաքս» տերմինի իրավաչափության հարցը։ Կանանց դեպքում կլիմաքսը հստակորեն կապվում է օվուլյացիայի դադարեցման և վերարտադրողական ունակության կորստի հետ։ Ինչ վերաբերում է տղամարդկանց, ապա նկարագրված են բեղունության պահպանման բազմաթիվ դեպքեր մինչև խոր ծերություն։ Այնուամենայնիվ, տղամարդու օրգանիզմի որոշակի վերակառուցման առկայությունը հնարավոր չէ ժխտել։ Նյարդային, ներզատիչ, սրտանոթային և այլ համակարգերի կողմից տեղի ունեցող փոփոխությունները, որոնց հիմքում ընկած է այսպես կոչված՝ տղամարդկանց մոտ մասնակի անդրոգեն անբավարարությունը (PADAM), և որը դրսևորվում է ազատ տեստոստերոնի արտադրության նվազեցմամբ, էստրոգենների և սեռական հորմոնները կապող գլոբուլինների պարունակության բարձրացմամբ, ինչպես նաև անդրոգեն-էստրոգեն հավասարակշռության խախտումներով, հնարավորություն տվեցին առանձնացնել տղամարդու կլիմաքսի գաղափարը։ Որպեսզի ավելորդ անգամ չվնասեն ուժեղ սեռի ներկայացուցիչների ցավոտ ինքնասիրությունը, բժիշկներն այդ ոչ հեշտ շրջանի համար մտածեցին միանգամայն կոռեկտ սահմանում՝ անդրոգենադեֆիցիտ։

— Իսկ ինչպե՞ս և ի՞նչ տարիքում է դրսևորվում տղամարդու կլիմաքսը։ Ի՞նչ ախտանիշներ պետք է զգուշացնեն տղամարդուն։

-Տղամարդկանց մոտ կլիմաքսը կարող է սկսվել ցանկացած տարիքում։ Ընդունված է տարբերել վաղ կլիմաքս՝ մինչև 45 տարեկանը, սովորական՝ 46-ից մինչև 60 տարեկանը և ուշ՝ 60 տարեկանից հետո։ Այն պայմանավորված է բազմաթիվ էնդոգեն և էկզոգեն գործոնների ազդեցությամբ։ Առաջին հերթին դա սեռական ֆունկցիաների նեյրոհումորալ կարգավորման բնածին թերարժեքությունն է, սեռական հասունացման խանգարումը, հիպոգոնադիզմը, կրիպտորխիզմը։ Կարևոր նշանակություն ունեն ուղեկցող հիվանդությունները. հիպերտոնիկ հիվանդությունը, աթերոսկլերոզը, շաքարային դիաբետը, կաստրացիայի բոլոր տեսակները (տրավմատիկ, վիրաբուժական, դեղորայքային, ճառագայթային), ալկոհոլային և այլ քրոնիկական ինտոքսիկացիաները։

Անդրոգեն անբավարարությունը բացասաբար է անդրադառնում ոսկրային, մկանային և արյունաստեղծ հյուսվածքների, նյարդային համակարգի, մաշկի, մազերի, եղունգների վիճակի վրա։ Պարզ ասած, տղամարդը սկսում է ծերանալ։ Եվ ամեն տարի դա ավելի ակնհայտ է դառնում։ Նույնը տեղի է ունենում նաև կանանց մոտ կլիմաքսի շրջանում, երբ իջնում է էստրոգենների մակարդակը։ Սակայն սեռական հորմոնների պակասը ոչ միայն արտաքինի վրա է անդրադառնում։ Դա տարբեր սոմատիկ և հոգեկան ախտաբանությունների զարգացման գործարկող մեխանիզմն է։ Սեռական հորմոնների ընկալիչները գտնվում են օրգանիզմի գրեթե բոլոր հյուսվածքներում, ուստի անդրոգենների դեֆիցիտի հետևանքները կարող են լինել պարզապես ճնշող։

Պետք է իմանալ, որ տեստոստերոնը տղամարդու հիմնական սեռական հորմոնն է, որն ապահովում է նորմալ սեքսուալ ֆունկցիան և կողմնորոշումը։ Սակայն արդեն 30-35 տարեկանից նրա մակարդակը տղամարդու օրգանիզմում սկսում է նվազել՝ մոտավորապես տարեկան 1%-ով։ Եթե տղամարդու ընտանեկան կյանքն անցնում է վեճերի և սկանդալների մթնոլորտում կամ նրա աշխատանքը կապված է մեծ նյարդային լարվածության հետ, տեստոստերոնի քանակը նրա օրգանիզմում ընկնում է արագացված տեմպով։ Ապացուցված է, որ նույնիսկ բացարձակապես առողջ տղամարդու մոտ, ով սթրեսային իրավիճակ է ապրում, տեստոստերոնի մակարդակը ժամանակավորապես նվազում է 10 անգամ։ 40-ամյա շեմն անցած տղամարդկանցից շատերին, բնականաբար, անհանգստացնում է լիբիդոյի նվազումը և էրեկցիայի խանգարումները, որոնց նրանք նախկինում չէին բախվել։ Էրեկցիոն դիսֆունկցիա ունեցող պացիենտների մոտավորապես 30%-ի մոտ դիտվում է արտահայտված հորմոնալ դեֆիցիտ։ Նման ախտաբանություն հանդիպում է 40-50 տարեկան տղամարդկանց 40%-ի, 50-60 տարեկաններին՝ 50%-ի և 60 տարեկանից բարձր տղամարդկանց 70%-ի մոտ։

Անդրոգենային հագեցվածության նվազումը հանգեցնում է այսպես կոչված զգացմունքային ուղեղի կառուցվածքների ընկճմանը։ Առաջանում են հոգեզգացմունքային խանգարումներ, զարգանում են իպոքոնդրիկ միտումներ, էգոցենտրիզմ, անհանգստություն։ Տարիքի հետ տղամարդը հանկարծ սկսում է նկատել, որ ավելի արագ է հոգնում, վատանում են նրա քունը, հիշողությունը, ուշադրությունը, նկատելիորեն նվազում է աշխատունակությունը։ Ուժեղ սեռի որոշ ներկայացուցիչների մոտ այս ամենը կարող է առաջացնել երկարատև դեպրեսիա և նույնիսկ ինքնասպանության մտքեր։ Եթե ամուսնու բնավորությունն ակնհայտորեն փչանում է. նա դառնում է նյարդային, դյուրագրգիռ, կասկածամիտ, մեկուսացած կամ չափազանց ագրեսիվ, իմացեք, որ այս բոլոր տհաճ մետամորֆոզների պատճառը կարող է լինել անդրոգենադեֆիցիտը։

— Ինչպե՞ս օգնել տղամարդուն հաղթահարել այս վիճակը։ Կա՞ն արդյոք ինչ-որ նորարարական տեխնոլոգիաներ, որոնց վստահում եք և օգտագործում հաճախորդների հետ աշխատանքում։

-Շատ դեպքերում տեստոստերոնի դեֆիցիտի հետ կապված խնդիրների արդյունավետ լուծումը տեղակալող հորմոնային թերապիան է։ Տեստոստերոնի ժամանակակից դեղամիջոցները, ճիշտ կիրառման դեպքում, արդյունավետ են և անվտանգ պացիենտների համար։ Նման թերապիայի գլխավոր նպատակը նյութափոխանակային պրոցեսների վերականգնումն է, որը հանգեցնում է կյանքի որակի բարելավմանը։ Կարևոր է ոչ միայն ժամանակին սկսել տեստոստերոնով տեղակալող թերապիան և շարունակել այն երկարատև, այլև ընտրել այնպիսի դեղամիջոց, որը կապահովի տեստոստերոնի կոնցենտրացիայի կայունությունը արյան մեջ ֆիզիոլոգիական նորմայի սահմաններում (առանց կոնցենտրացիայի կտրուկ բարձրացման կամ անկման գագաթնակետերի)։

Բուժման արդյունքում տղամարդկանց մոտ նորմալանում է սեռական հակումը, վերականգնվում է էրեկցիան, բարձրանում է աշխատունակությունը, բարելավվում է ընդհանուր ինքնազգացողությունը, տրամադրությունը, բարձրանում է ֆիզիկական ակտիվությունը, նվազում է որովայնային ճարպակալումը։ Հորմոնալ հավասարակշռության նորմալացումը հանգեցնում է արյան մեջ խոլեստերինի մակարդակի իջեցմանը, ակտիվացնում է սպիտակուցային փոխանակությունը և բարելավում է արյունաստեղծումը։ Տեստոստերոնի դեղամիջոցները նվազեցնում են սրտանոթային բարդությունների, շաքարային դիաբետի և օստեոպորոզի ռիսկը տղամարդկանց մոտ։

— Ինչպե՞ս եք վերաբերվում այսպես կոչված սեքս-խթանիչներին։ Ունե՞ն դրանք հակացուցումներ։

-Ցանկացած խթանիչ ունի հակացուցումներ։ Սեքսուալ խթանիչները կարող են հանգեցնել առողջության լուրջ սպառնալիքի։ Ուշադրության է արժանի նաև այն փաստը, որ ավելանում է այն տղամարդկանց թիվը, ովքեր, գրեթե չունենալով էրեկցիայի հետ կապված որևէ խնդիր, ընդունում են խթանիչներ պարզապես «որակը բարելավելու» համար։ Նման «էրոտոմանների» մոտ շուտով կարող է առաջանալ սեռական ակտի հոգեբանական կախվածություն «հրաշք-դեղահաբի» ընդունումից։ Իսկ մի հրաշալի օր, մոռանալով գնել «կախարդական» դեղահաբը, առաջանում են մտավախություններ սեռական ակտի որակի վերաբերյալ, ինչը հղի է անհաջողության սպասման համախտանիշի զարգացմամբ։

Լսելով «հրաշք-դեղահաբերի» առաջին հայացքից խոստումնալից գովազդը, որտեղ անգրագետ ձևով խոսվում է պոտենցիայի խնդրի մասին, մարդը փորձում է դա կիրառել իր վրա։ Այս դեղերը այսօր գովազդով ներկայացվում են գրեթե որպես իմպոտենցիայի բուժման համապարփակ միջոց։ Իրականում դրանք բուժում են սեռական խանգարումների միայն մեկ տեսակը՝ էրեկցիոն դիսֆունկցիան։ Այդ պատճառով պետք չէ զբաղվել ինքնաբուժությամբ, և ցանկացած դեղամիջոց օգտագործելուց առաջ անհրաժեշտ է ստանալ համապատասխան մասնագետի խորհրդատվություն։

— Գաղտնիք չէ, որ սեքսուալ խնդիրների առաջացման վրա ազդում է մարդու կենսակերպը։ Ինչպե՞ս է անդրադառնում նստակյաց կենսակերպը տղամարդկանց սեքսուալ առողջության վրա։

-Մեր էվոլյուցիոն աստիճանը, որտեղ տղամարդը ամբողջ օրն աշխատում էր ոտքի վրա՝ իրեն և սերունդը կերակրելու համար, վաղուց անցյալում է, և նրան փոխարինելու է եկել մեկ այլ աստիճան՝ նստակյաց կենսակերպը տարբեր մասնագիտությունների տղամարդկանց համար դարձել է կյանքի իրականություն։ Ավելին, այն համարվում է ավելի հեղինակավոր և բարձր վարձատրվող։ Հետևաբար, շատ տղամարդիկ օրական 12 ժամ նստում են՝ չմտածելով այն մասին, որ նստակյաց կենսակերպը վտանգավոր է առողջության համար։ Նստակյաց կենսակերպը բազմաթիվ խնդիրներ է առաջացնում։ Լավ պոտենցիայի համար անհրաժեշտ է փոքր կոնքի շրջանում արյան մշտական շրջանառություն։ Նստած դիրքում արյան շրջանառությունը խանգարվում է, ինչը կարող է հանգեցնել արյան կանգի, իսկ մշտական նստակյաց կենսակերպի դեպքում՝ նաև բորբոքային պրոցեսների։ Այստեղից բխում է հաջորդ խնդիրը՝ կանգային պրոստատիտը։

— Կարո՞ղ է արդյոք ճարպակալումը սեռական ֆունկցիայի խանգարման պատճառ դառնալ։

-Իհարկե։ Ճարպակալումը աշխարհում ձեռք է բերում համաճարակի մասշտաբներ։ Ինչպես նշում է հայտնի էնդոկրինոլոգ, անդրոլոգ, պրոֆ. Ս. Յու. Կալինչենկոն, այսօր «ճարպակալում» ախտորոշումը դնելու գլխավոր չափանիշը գոտկատեղի շրջագիծն է։ Յուրաքանչյուր տղամարդ, ով ցանկանում է պահպանել առողջությունը, այդ թվում՝ տղամարդկային առողջությունը, որի գրավականը տեստոստերոնի նորմալ մակարդակն է, պետք է իմանա, որ եթե իր գոտկատեղի շրջագիծը գերազանցում է $94$ սմ-ը, նա ունի «ճարպակալում» ահեղ ախտորոշումը։ Իսկ եթե գոտկատեղի շրջագիծը գերազանցում է $102$ սմ-ը, ապա ճարպակալմանը զուգահեռ նա, ամենայն հավանականությամբ, ունի տեստոստերոնի դեֆիցիտ։ Տղամարդկանց մոտ ճարպակալման գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ ճարպակալումը միշտ հանգեցնում է տեստոստերոնի պակասի, ինչի հետևանքով նվազում է լիբիդոն, խանգարվում է էրեկցիան։ Տեստոստերոնը տղամարդու կարևորագույն սեռական հորմոնն է, որը որոշում է ոչ միայն տղամարդու սեքսուալ և սոցիալական ձգտումները, այլև առաջատար դեր է խաղում տղամարդկանց մոտ ճարպակալման կլինիկական պատկերում։ Տեստոստերոնի դեֆիցիտն ապահովում է ավելորդ ճարպային հյուսվածքի կուտակումը և նվազեցնում բուժման արդյունավետությունը։ Բացի այդ, տեստոստերոնը պատասխանատու է ընդհանուր ինքնազգացողության, լավ տրամադրության, ինչպես նաև մկանային զանգվածի և ուժի համար։

— Իսկ ծխելն ու ալկոհոլն իրո՞ք բացասաբար են ազդում պոտենցիայի վրա, թե՞ դա ընդամենը միֆ է։

-Անկասկած։ Թիվ 1 թշնամին ալկոհոլն է։ Մեծ չափաբաժիններով օգտագործվող ալկոհոլը ամենից կործանարար կերպով է ազդում մարդու սեքսուալ կյանքի վրա։ Ընդամենը 7-8 տարվա ընթացքում գինու, օղու կամ գարեջրի տեսքով ամենօրյա ոգելից խմիչքների օգտագործումը կարող է հանգեցնել սեռական ֆունկցիայի ամբողջական կորստի։ Տվյալներ կան, որ շատ խմող տղամարդկանց 80%-ի մոտ զարգանում է էրեկցիայի խանգարում, անպտղություն, կտրուկ նվազում է սեռական հակումը։ Ալկոհոլի թունավոր ազդեցությանն առավելագույնս ենթարկվում են տղամարդու սեռական գեղձերը՝ ամորձիները, որոնց բջիջները աստիճանաբար քայքայվում են, ինչի հետևանքով տղամարդը մնում է ատրոֆիզացված (կնճռոտված) ամորձիներով։

Տղամարդու սեռական գեղձերի հիմնական գործառույթներից մեկը տղամարդու հորմոնի՝ տեստոստերոնի արտադրությունն է։ Ոգելից խմիչքների չափից ավելի օգտագործումը երկար ժամանակի ընթացքում հանգեցնում է տեստոստերոնի արտադրության զգալի նվազման, ինչը դրսևորվում է սեռական հակման մարմամբ և իմպոտենցիայի զարգացմամբ։ Բացի ամորձիներից, ալկոհոլը վնասող ազդեցություն է ունենում նաև լյարդի բջիջների վրա, ինչը, ի թիվս այլ բաների, հանգեցնում է հորմոնալ հավասարակշռության խանգարման, և օրգանիզմում առաջանում է կանանց սեռական հորմոնների ավելցուկ։ Բացի տեստոստերոնից, ամորձիներում արտադրվում է նաև սերմնահեղուկ։ Ալկոհոլի կործանարար ազդեցության հետևանքով նրա մեջ սպերմատոզոիդների պարունակությունը կտրուկ նվազում է, և ի վերջո դա հանգեցնում է անպտղության, այսինքն՝ երեխա ունենալու անհնարինության։ Որքան էլ տարօրինակ լինի, հենց վերջին հանգամանքն է ամենամեծ տպավորությունը թողնում տղամարդկանց վրա, ստիպելով նրանց ավելի ուշադիր լինել իրենց առողջության նկատմամբ։

Թիվ 2 թշնամին ծխելն է։ Ալկոհոլի համեմատ, ծխելու դերը սեռական խանգարումների զարգացման գործում այդքան լավ ուսումնասիրված չէ։ Սակայն կան հավաստի տվյալներ տղամարդու պոտենցիայի վրա դրա վնասակար ազդեցության մասին, ընդ որում, դա հավասարապես վերաբերում է ինչպես անմիջական ռեակցիային, այնպես էլ ավելի հեռանկարային հետևանքներին։ Ծխելը մեծացնում է սրտանոթային հիվանդությունների և հիպերտոնիայի զարգացման ռիսկը, որոնք ինքնին նույնպես կարող են իմպոտենցիա առաջացնել։ Բարձր նիկոտին պարունակող ընդամենը երկու ծխախոտ ծխելը սեռական ակտից անմիջապես առաջ կարող է արգելակել սեռական գրգռման զարգացումը և առաջացնել էրեկցիայի էական թուլացում, ընդ որում նույնիսկ երիտասարդ առողջ տղամարդկանց մոտ։ Այստեղ իր դերն ունի նիկոտինի անմիջական անոթասեղմիչ ազդեցությունը, որը հանգեցնում է առնանդամի արյունամատակարարումն ապահովող մանր արյունատար անոթների լուսանցքի նվազմանը։ Ադեկվատ արյունալցման բացակայության արդյունքը թույլ էրեկցիան կամ նույնիսկ դրա բացակայությունն է։ Ընդհանուր առմամբ, կարելի է ասել, որ ծխելը իմպոտենցիայի զարգացման ռիսկի գործոններից մեկն է, որը չի զիջում իր ազդեցության աստիճանով բազմաթիվ լուրջ հիվանդություններին։ Դրա ազդեցությունը տղամարդու օրգանիզմի վրա հիմնականում պայմանավորված է անոթային ռեակցիաներով, մասնավորապես, առնանդամի արյունալցումն ապահովող արյունատար անոթների նեղացմամբ և խցանմամբ։ Ուստի, եթե թանկ եք գնահատում ձեր սեքսուալ հարաբերությունները շարունակելու հնարավորությունը, հիշեք. օրական մեկ տուփ կամ ավելի ծխախոտ ծխելով՝ դուք մոտեցնում եք այն ժամանակը, երբ արդեն ի վիճակի չեք լինի դա անել։

— Արդյո՞ք ավելացել է սեքսապաթոլոգի դիմող պացիենտների թիվը, և ինչո՞ւ շատերն են խուսափում դիմել մասնագետին։

-Դա ժամանակի հարց է։ Հայաստանում սեքսուալ մշակույթը փոքր քայլերով աստիճանաբար դուրս է գալիս ստվերից։ Նախկինում սեքսապաթոլոգին դիմում էին շատ ավելի քիչ մարդիկ, քան հիմա։ Պատճառները տարբեր էին՝ սեքսուալ մշակույթի առանձնահատկությունները, սեքսապաթոլոգ բժշկի մասին ոչ ճիշտ պատկերացումները և այլն։ Ժամանակի ընթացքում մարդիկ սկսեցին հասկանալ, որ սեքսապաթոլոգը բժիշկ է, ով ապահովում է մարդու սեքսուալ առողջությունը, բուժում և կանխարգելում է սեռական խանգարումները։ Սեքսապաթոլոգը մարդու սեքսուալ առողջության պաշտպանն է։ Ուրախությամբ պետք է նշեմ, որ երիտասարդ զույգերը սկսել են դիմել մեզ դեռ ամուսնությունից առաջ։ Լինում են նաև դեպքեր, երբ զույգերը խնդիրներ չունեն, բայց դիմում են, որպեսզի հետագայում խուսափեն դրանցից։ Դրա պատճառը սեռական կյանքի մասին գիտելիքների մակարդակի բարձրացման միտումն է։ Անկասկած, նախաամուսնական հետազոտությունը ճիշտ քայլ է, քանի որ կան որոշ խնդիրներ, որոնք ավելի հեշտ է ախտորոշել և բուժել մինչև ամուսնությունը։ Սա վերաբերում է նաև սեռական խանգարումներին, բորբոքային բնույթի տարբեր հիվանդություններին, անպտղության խնդիրներին։ Ամուր ընտանիք ստեղծելու տեսանկյունից նախաամուսնական խորհրդատվությունը պետք է ներառի նաև սեքսուալ դրսևորումների և հոգեսեռական հիգիենայի մասին տեղեկատվության տրամադրում, որը հաճախ կանխում է որոշ սեռական խանգարումների առաջացումը։

— Ասացեք, ո՞րն է սեքսուալ հարաբերությունները ողջ կյանքի ընթացքում պահպանելու գաղտնիքը։ Ի՞նչ խորհուրդներ կարող եք տալ տղամարդկանց՝ իրենց սեռական կյանքը բարելավելու համար։

— Դա ամենօրյա աշխատանք է։ Սեքսի ցանկությունը ծագում է ոչ թե այն ժամանակ, երբ զույգը պառկում է անկողին, այլ ողջ օրվա ընթացքում. գովել, հետաքրքրություն ցուցաբերել միմյանց խնդիրների նկատմամբ, գրկել, համբուրել և այլն։ Նրանից, թե մարդիկ որքանով են ներդաշնակ այլ մակարդակներում, կախված է, թե ինչպես կանցնեն նրանց սեքսուալ կոնտակտները։ Սեքսը չպետք է լինի մանիպուլյացիայի և շանտաժի միջոց՝ հնչեցված կամ չհնչեցված, եթե տղամարդը զգում է, որ իրեն օգտագործում են, խաղում են իր զգացմունքներով, ապա նրա ցանկությունից ու սիրուց քիչ բան է մնում։ Նույնը կանանց դեպքում, ինչպես էլ լինի, շանտաժը հանգեցնում է նրան, որ փոխադարձ զգացմունքներն ու ցանկությունները կորչում են։

Ստեղծեք անսպասելի իրավիճակներ. զանգ աշխատանքից տուն՝ հայտարարելով, որ ընթրիքից հետո սեքսով զբաղվելու ցանկություն ունի, սիրային գրություն, զբոսանք քնելուց առաջ, միասին լոգանք ընդունելը, մերսումը, պարզ քնքշանքներն ու նրբությունը պահպանում են փոխադարձ սեռական հակումը։ Պասիվ կենսակերպը ողջունելի չէ, դա ուղիղ ճանապարհ է դեպի աններդաշնակություն։ Պետք է հստակ հասկանալ, որ անկողնային անախորժությունները վաղ թե ուշ կարող են ընտանիքների քայքայման պատճառ դառնալ։ Հենց այս պատճառով ցանկալի է ձգտել մշտական հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական ներդաշնակության։ Իսկ եթե սեքսուալ կյանքի վրա ամպեր են կուտակվում, պետք չէ սպասել, լռել, ձգձգել լուծումը։ Պարզապես պետք է ժամանակին դիմել սեքսապաթոլոգի օգնությանը։ Չէ՞ որ ամուր ընտանիքը «առողջ» պետության գրավականն է։

— Շնորհակալություն։