Խորագրի հյուրն է մանկաբարձ-գինեկոլոգ,  RAMTS ակադեմիկոս Օլգա Լեոնտևնա Սոցկայան, Բժշկական գենետիկայի և առողջության առաջնային պահպանման կենտրոն:

— Օլգա Լեոնտևնա, հղիության չպահպանման (ինքնաբեր ընդհատման) խնդիրը ժամանակակից գործնական մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի կենտրոնական հարցերից է: Որքանո՞վ է այն արդիական Հայաստանում:

— Իսկապես, այս խնդիրը մեր երկրում ավելի քան արդիական է, և այն անզավակ ընտանիքների թվի աճի գլխավոր պատճառներից մեկն է: Բնակչության շրջանում հղիության չհասունացման հաճախականությունն ընդհանուր առմամբ կազմում է 20% (ընդհանուր թվի 80-90%-ը բաժին է ընկնում վաղաժամ վիժումներին): Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր հինգերորդ հղիությունը կա՛մ չի զարգանում, կա՛մ ընդհատվում է: Ընդ որում, ընդունված է համարել, որ բացարձակ առողջ ամուսնական զույգի մոտ կարող է հանդիպել հղիության չհասունացման մինչև երեք դեպք՝ մինչև 20 շաբաթական ժամկետում: Եվ դա որևէ բուժում չի պահանջում: Սակայն այս շեմը գերազանցելու դեպքում վիճակն արդեն անվանում են հղիության սովորութային չհասունացում (ՀՍՉ) կամ սովորութային վիժում: Երկու վիժումից հետո ամուսնական զույգին (ոչ միայն կնոջը) տրվում է ՀՍՉ ախտորոշում և նշանակվում է հետազոտություն՝ ախտահարությունները հայտնաբերելու համար:

— Որո՞նք են հղիության չպահպանման պատճառները:

— Պատճառները շատ են: Դրանց շարքում կարևոր տեղ են զբաղեցնում ինֆեկցիոն, գենետիկական, էնդոկրին, անատոմիական, իմունոլոգիական, թրոմբոֆիլիկ և այլ գործոններ: Մանրամասն չկանգնելով ինֆեկցիոն հիվանդությունների վրա, որոնք քաջ հայտնի են ընթերցողների մեծամասնությանը, ցանկանում եմ առանձնացնել մի քանի այլ պատճառներ: Գենետիկական պատճառներին են դասվում քրոմոսոմների փոփոխությունները՝ կառուցվածքային կամ քանակական: Արգանդի զարգացման բազմազան բնածին արատները (երկեղջյուր, թամբաձև, միեղջյուր, միջնապատով արգանդ և այլն) նույնպես դառնում են հղիության ընդհատման առիթ: Արգանդի անատոմիական փոփոխությունների թվում նշվում է նաև ձեռքբերովի ախտաբանությունը: Դրանք են՝ կպումները արգանդի խոռոչում աբորտներից, ծննդաբերություններից կամ ներարգանդային միջամտություններից հետո, արգանդի միոման, արգանդի վզիկի անբավարարությունը: Էնդոկրին շեղումները շատ տարածված են հղիության չհասունացմամբ տառապող կանանց շրջանում: Վահանաձև գեղձի հիվանդությունները, որոնք հանգեցնում են դրա ֆունկցիայի նվազմանը, պրոլակտինի, ինչպես նաև տղամարդկային սեռական հորմոնների բարձր մակարդակը հաճախ առաջացնում են լյուտեինային փուլի թերարժեքություն: Այդ դեպքում հղիության հիմնական «պաշտպանը»՝ պրոգեստերոնը, արտադրվում է անբավարար քանակով: Այն դեպքում, երբ հետազոտությունն անցկացվել է ըստ արձանագրության, սակայն չհասունացման պատճառն այդպես էլ չի հաջողվել պարզել, հիվանդությունը համարվում է իդիոպաթիկ, այսինքն՝ անհայտ ծագման:

— Եվ այնուամենայնիվ, ի՞նչը կարող է վիժումների պատճառ դառնալ «անհայտ ծագման» դեպքում:

— Որպես կանոն, նման դեպքերի 80%-ի հիմքում ընկած են իմունային խանգարումները: Առանձնացնում են աուտոիմունային և ալոիմունային խանգարումներ, որոնք հանգեցնում են հղիության սովորութային չհասունացման: Աուտոիմունային գործընթացների ժամանակ զարգանում է իմունային համակարգի ագրեսիա մոր սեփական հյուսվածքների նկատմամբ, այսինքն՝ իմունային պատասխանն ուղղված է սեփական անտիգենների դեմ: Այս իրավիճակում պտուղը տուժում է երկրորդային կերպով՝ մայրական հյուսվածքների վնասման հետևանքով: Իսկ ալոիմունային խանգարումների դեպքում հղիի իմունային պատասխանն ուղղված է սաղմի (պտղի) այն անտիգենների դեմ, որոնք ստացվել են հորից և պոտենցիալ օտար են մոր օրգանիզմի համար: Սովորութային վիժումներով հիվանդների մոտ առավել հաճախ հայտնաբերվող աուտոիմունային խանգարումներից են հղիի արյան մեջ հակաֆոսֆոլիպիդային, հակավահանաձևային, հակամիջուկային աուտոհակամարմինների առկայությունը: Հաստատված է, որ սովորութային չհասունացում ունեցող կանանց 31%-ի մոտ հղիությունից դուրս հայտնաբերվում են հակամարմիններ թիրեոգլոբուլինի, վահանաձև գեղձի պերօքսիդազի նկատմամբ: Այս դեպքերում հղիության առաջին եռամսյակում ինքնաբեր վիժման ռիսկը մեծանում է մինչև 20%: Հակամիջուկային և հակավահանաձևային հակամարմինների առկայության դեպքում ցուցված է հետագա հետազոտություն՝ աուտոիմունային գործընթացը հայտնաբերելու և ախտորոշումը հաստատելու համար: Ներկայումս սաղմի/պտղի մահվան հանգեցնող համընդհանուր ճանաչված աուտոիմունային վիճակ է հանդիսանում հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշը (ՀՖՀ): Սովորութային վիժման ալոիմունային գործոններին են դասվում ամուսինների մոտ հիստոհամատեղելիության գլխավոր համալիրի համակարգի ընդհանուր անտիգենների մեծ քանակը (ավելի քան 3), ինչը հաճախ լինում է ազգակցական ամուսնությունների ժամանակ, մոր արյան մեջ արգելափակող գործոնների ցածր մակարդակը, էնդոմետրիումում և մոր արյան մեջ NK-բջիջների բարձր պարունակությունը, ինչպես նաև մի շարք ցիտոկինների բարձր մակարդակը: Այժմ հղիության վաղ կորուստների հանգեցնող այս գործոնները և դրանց շտկման ուղիները գտնվում են ուսումնասիրման փուլում:

— Կարո՞ղ եք պարզաբանել «չհասունացման թրոմբոֆիլիկ պատճառներ» տերմինը: Սա նորությո՞ւն է մանկաբարձական—գինեկոլոգիական պրակտիկայում:

— «Թրոմբոֆիլիա» տերմինը բժշկական և կլինիկական պրակտիկայում սկսել է լայնորեն կիրառվել XX դարի 90-ական թվականներից սկսած: Բառացիորեն այն նշանակում է «սեր» թրոմբների առաջացման նկատմամբ: Սա արյան ներանոթային մակարդման և միկրոշրջանառության խանգարման ժառանգական կամ ձեռքբերովի նախատրամադրվածություն է: Ներկայումս հայտնի է, որ թրոմբոֆիլիան ոչ միայն թրոմբոզների և թրոմբոէմբոլիայի կարևորագույն պատճառն է, այլև հղիության բարդությունների մեծամասնության: Սրա մեջ մտնում են հղիության վաղ նախասաղմնային կորուստները, ԱՄՖ-ի (ЭКО) անհաջողությունները, վաղ և ուշ վիժումները, չզարգացող հղիությունները, մեռելածնությունը, պտղի ներարգանդային զարգացման հապաղումը, էկլամպսիան, ընկերքի շերտազատումը և այլն:

— Իսկ գոյություն ունե՞ն սկզբունքային տարբերություններ թրոմբոֆիլիայի ձեռքբերովի և գենետիկական ձևերի միջև:

— Երկու դեպքում էլ էությունը նույնն է: Ընկերքի անոթներում փոքր թրոմբները փակում են մորից պտղին թթվածնի և սննդանյութերի հասանելիությունը, ինչն էլ հանգեցնում է չհասունացման և մանկաբարձական բարդությունների: Ձեռքբերովի թրոմբոֆիլիան հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշն է: Մի շարք դեպքերում այն կարող է լինել նաև գենետիկորեն պայմանավորված: Ինչ վերաբերում է գենետիկական թրոմբոֆիլիային, ապա այստեղ այն «լայն տարածում» ունի: Հայտնի է, որ հին ազգերը (հայեր, հրեաներ, արաբներ) ունեն այս կամ այն ժառանգական հատկանիշների փոխանցման համար պատասխանատու գեների մուտացիաների բարձր տարածվածություն: Գենետիկական մուտացիաներով կարող է պայմանավորված լինել մի շարք կարևոր նյութերի դեֆիցիտը, այդ թվում՝ անտիթրոմբին III-ի, C և S պրոտեինների, ֆոլաթթվի: Վերջինս, ինչպես հայտնի է, պտղի մոտ բնածին արատների առաջացման պատճառ է հանդիսանում: Բժշկագենետիկական խորհրդատվության հիմնական խնդիրն է հիվանդներին, ընտանիքի անդամներին, ինչպես նաև մուտացիաների անախտանիշ կրողներին բացատրել գենետիկական խանգարման պատճառներն ու հետևանքները և սերնդի համար գենետիկական ռիսկի աստիճանը: Մանկաբարձ-գինեկոլոգների բոլոր ջանքերն ուղղված են թրոմբոֆիլիայի հետ կապված հղիության բարդությունների կանխարգելմանը:

— Օլգա Լեոնտևնա, իսկ ճի՞շտ է կարծել, որ միայն կինն է «մեղավոր» հղիության չհասունացման համար:

— Իհարկե ոչ: Մինչև վերջերս համարվում էր, որ հղիության ընթացքը որևէ կերպ կախված չէ տղամարդու առողջական վիճակից, և որ նրա դերը սահմանափակվում է բացառապես բեղմնավորման գործընթացով: Սակայն վերջին հետազոտությունների ընթացքում պարզվել է, որ որոշ դեպքերում այս խնդրի «մեղավորը» կարող է լինել հենց տղամարդը: Բայց նախ եկեք դիտարկենք այն գործոնները, որոնք կախված են կնոջից: Առաջին հերթին դա տարիքն է: Կինը, ով որոշել է հղիանալ 35 տարեկանից հետո, անմիջապես հայտնվում է ռիսկի խմբում, քանի որ վերարտադրողական պոտենցիալը տարիքի հետ անկասելիորեն նվազում է, իսկ քրոմոսոմային անոմալիաների թիվն աճում է: Ինչպես հայտնի է, որպեսզի բեղմնավորված բջիջը ճիշտ «ներդրվի» արգանդի լորձաթաղանթի (էնդոմետրիումի) մեջ, անհրաժեշտ է այնպիսի գործոնների սինխրոնիզացում, ինչպիսիք են սաղմի որակը, արգանդի լորձաթաղանթի ընկալունակությունը և մայրական իմունային համակարգը: Ձվաբջջի որակը առաջին հերթին պայմանավորված է կնոջ տարիքով: Տարիքի հետ նրա մոտ կարող են դիտվել քրոմոսոմային անոմալիաներ, ձվաբջջի միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ի վնասումների ավելացում, ինչպես նաև մետաբոլիկ խանգարումների հաճախականության աճ: Սաղմի որակի վրա ազդում են այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են էնդոմետրիոզը, ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշը և այլն: Ինչ վերաբերում է էնդոմետրիումի իմպլանտացիոն պոտենցիալին, այսինքն՝ նրա ընկալունակությանը, ապա այն առաջին հերթին կախված է լորձաթաղանթի վիճակից: Այստեղ չպետք է լինեն որևէ բորբոքումներ: Բորբոքային գործընթացների ամենահաճախակի պատճառները կարող են լինել էնդոմետրիտը, պոլիպները, միոման, կպումները, ներարգանդային ինֆեկցիաները, օրինակ՝ տուբերկուլյոզը և այլն: Ադենոմիոզը (արգանդի էնդոմետրիոզ) նույնպես ընդունակ է սաղմի համար բացասական միջավայր ստեղծել՝ միջանկյալ փոխանակության տոքսիկ նյութերի առաջացման իմունոլոգիական մեխանիզմների հաշվին: Սաղմի վրա կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ նաև հիդրոսալպինքսը (հեղուկ արգանդափողում)՝ արգանդափողից ներթափանցած հեղուկի տոքսիկ ազդեցության հետևանքով: Ինչ վերաբերում է «տղամարդկային» գործոններին, ապա այստեղ առաջին հերթին շատ կարևոր է սպերմատոզոիդի որակը: Համաձայն վերջին հետազոտությունների՝ սպերմատոզոիդները ազդում են ոչ միայն բեղմնավորման գործընթացի, այլև սաղմի զարգացման, հղիության ընթացքի վրա, հատկապես վաղ ժամկետներում: Չնայած այն հանգամանքին, որ տղամարդկանց մոտ գոյություն ունի ֆերտիլության որոշակի մակարդակը ողջ կյանքի ընթացքում պահպանելու ունակություն, այնուամենայնիվ, տարիքի հետ նրանց մոտ նույնպես նկատվում է սեռական հորմոնների մակարդակի փոփոխություն, սպերմատոզոիդների ցուցանիշների վատթարացում, դրանց մուտացիաներ, քրոմոսոմային անոմալիաներ: Ինչպես նաև կարող է տեղի ունենալ ԴՆԹ-ի ֆրագմենտացիայի (սպերմատոզոիդի գլխիկում գտնվող ԴՆԹ-ի գենետիկական շղթայի խզումներ կամ վնասումներ) զգալի աճ, ինչն էլ կարող է հանգեցնել տղամարդու ֆերտիլ պոտենցիալի նվազմանը, հղիության առաջացման ցածր հաճախականությանը, ինչպես նաև չզարգացող հղիությանը և չհասունացմանը:

— Իսկ ինչի՞ հետ է կապված ԴՆԹ—ի ֆրագմենտացիան:

— Բացի հայրական ուշ տարիքից, սրա պատճառ կարող են դառնալ միզասեռական ուղիների ինֆեկցիաները, ողնուղեղի վնասվածքը, տենդը, գոնադոտոքսինները, վարիկոցելեն (ամորձապարկի և սերմնալարի երակների վարիկոզ լայնացումը): Գոյություն ունեն ԴՆԹ-ի վնասվածքների գնահատման հատուկ մեթոդներ՝ COMET, TUNEL և քրոմոսոմների ֆլուոցիտոմետրիկ գնահատում: Առաջին երկուսը ավելի ճշգրիտ են: Սպերմատոզոիդների ԴՆԹ-ի ֆրագմենտացիան, ինչպես նաև օքսիդատիվ սթրեսը և հակաօքսիդանտային ունակությունը չափելու համար օգտագործվում է HBA-թեստը: Մի խոսքով, տղամարդու հետազոտությունն ու բուժումը նոր հորիզոններ են բացում այնպիսի բարդ և բազմագործոնային խնդրի լուծման գործում, ինչպիսին ՀՍՉ-ն է:

— Օլգա Լեոնտևնա, որո՞նք կլինեն Ձեր հանձնարարականները հղիության սովորութային չհասունացում ախտորոշումն ունեցող զույգերին:

— Դե, նախևառաջ ես նրանց խորհուրդ կտայի հետևել առողջ ապրելակերպի կանոններին: Գիրությունը, հիպոդինամիան (սակավաշարժությունը), ծխելը, ալկոհոլը, գերտաքացումը, բաղնիք-սաունաները, էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը և այլն՝ այս ամենը կարող է հանգեցնել տվյալ խնդրի խորացմանը: Ֆերտիլության բարձրացմանը նպաստում է պերորալ (բերանացի) հակաօքսիդանտների և միկրոէլեմենտների օգտագործումը, իսկ չզարգացող հղիության կամ ՀՍՉ դեպքերի կանխարգելման համար՝ տղամարդու նորմալ կարիոտիպում քրոմոսոմային տրանսլոկացիաների առկայության դեպքում, հանձնարարվում է անցկացնել ԱՄՖ (ЭКО)՝ նախաիմպլանտացիոն գենետիկական ախտորոշմամբ (PGD): Սակայն այս հարցում ամենակարևորը ժամանակին հետազոտություն անցնելն է՝ ախտորոշումը հաստատելու և, անհրաժեշտության դեպքում, անհապաղ ախտաբանության բուժումը սկսելու համար:

— Եվ վերջին, ավանդական հարցը. ի՞նչ կխորհրդատվեք կամ կմաղթեք մեր ընթերցողին:

— Հայտնի է, որ միայն «սերը երկայնամիտ է և քաղցրահամբույր, ամեն ինչի դիմանում է, ամեն ինչի հավատում է, ամեն ինչի համար հույս է տածում, ամեն ինչի համբերում է…» (քրիստոնեական առաքինություն): Հավատի հարցը այնքան կարևոր է կյանքում, հատկապես բժշկության նման նուրբ գործում: Հետևեք ձեր սրտի ձայնին, սիրեք, հավատացեք, հույս ունեցեք, և ձեզ մոտ ամեն ինչ անպայման կստացվի: Շնորհավոր Ամանոր:

— Շնորհակալություն: