Հովհաննես Չեքիջյանի ուղին մի մարդու ոդիսական է, ով ծնվել է աշխարհը մարդկային ձայնի մաքրությամբ միավորելու համար: Վերջերս՝ դեկտեմբերի 23-ին, Ալ. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի բեմում Մաեստրոն տոնեց իր ծննդյան 96-ամյակը՝ ևս մեկ անգամ ապացուցելով, որ մեծ արվեստը տարիք չունի:
Արմատներ և ճակատագրական ընտրություն
Հովհաննես Չեքիջյանը ծնվել է 1928 թվականին Կոստանդնուպոլսում: Տարիներ անց նա պիտի խոստովաներ, որ Թուրքիայում ծնվելը իր՝ որպես հայի համար ամենամեծ դժբախտությունն էր: Սակայն հենց այդտեղ, հայրական տանը, նա ստացավ իր հոգևոր սնունդը: Նրա հայրը Կոմիտասի աշակերտներից էր, և տանը հաճախ հնչող հիշողություններն ու երգերը փոքրիկ Հովհաննեսին կապեցին իրական հայրենիքի և հայ մշակույթի հետ:
Ճանապարհը դեպի բեմ հարթ չէր: Հոր պնդմամբ նա ստացավ քիմիկոս-ինժեների որակավորում «Սեն-Միշել» քոլեջում, սակայն գիտությունը չկարողացավ հաղթել երաժշտությանը: Կոստանդնուպոլսի կոնսերվատորիան, ապա Փարիզի Ecole normale de musique-ը դարձան այն դարբնոցը, որտեղ կոփվեց ապագա Մաեստրոյի տաղանդը: Դեռևս երիտասարդ տարիներին նա հիմնադրեց «Չեքիջյան», «Կոմիտաս», «Գողթան» երգչախմբերը՝ համերգներից ստացված ողջ հասույթը նվիրաբերելով հայկական դպրոցներին ու հիվանդանոցներին:
Թռիչքի համար անհրաժեշտ հենարանը
1961 թվականը շրջադարձային եղավ: Լինելով իր կարիերայի գագաթնակետին, Ստամբուլի օպերայի երաժշտական ղեկավար և Պետական կապելլայի գլխավոր դիրիժոր Չեքիջյանը թողեց ամեն ինչ և տեղափոխվեց Երևան: Ինչո՞ւ: Պատասխանը Մաեստրոյի խոսքերում է.
«Թռչող էակի համար անհրաժեշտ է ոչ միայն երկինքը, այլև հենարանը, որից կարելի է թռչել»:
Այդ հենարանը նա գտավ Հայաստանի պետական ակադեմիական կապելլայում: Հրաժարվելով Մոսկվայի հրավերներից՝ նա ընտրեց հոգևոր Հայրենիքը և ստեղծեց մի հզոր երաժշտական կառույց, որը հետագայում պիտի դառնար Հայաստանի «փափուկ ուժը» ողջ աշխարհում:
«Երկաթյա Մաեստրոն» և բյուրեղյա հնչյունը
Մաեստրոն դարձավ հայ երաժշտության գենետիկ կոդի պահապանը: Նա տասնամյակների միջով անցկացրեց Կոմիտասի և Եկմալյանի ժառանգությունը՝ տալով դրանց հզոր, մոլորակային հնչողություն: Փարիզից մինչև Նյու Յորք նրա երգչախումբը ստիպում էր աշխարհին հիանալ: Ֆրանսիացի քննադատներից մեկը գրել է. «Եթե Հայաստանն այսպես է երգում, ապա այդ ժողովուրդն անմահ է»:
Նրա երկարակեցության և ստեղծագործական ավյունի գաղտնիքը բացառիկ ինքնակարգապահության մեջ է: Նույնիսկ 90 տարեկանն անց, նա պահպանում է վեհաշուք կեցվածքը և սուր հայացքը: Նա հավատում է, որ ձեռքերի էներգիան սկիզբ է առնում մարմնի կարգապահությունից:
Լույսը, որ մնում է մեզ հետ
Այսօր Հովհաննես Չեքիջյանը ոչ միայն Ազգային հերոս է, այլև հավատարմության խորհրդանիշ: Նա «Երկաթյա Մաեստրո» է՝ ոսկե սրտով, ով սովորեցրեց աշխարհին լսել հայ հոգու աղոթքը:
Երբ լռում են վերջին ակորդները և Մաեստրոն դանդաղ իջեցնում է ձեռքերը, դահլիճը դեռ մի քանի վայրկյան մնում է քարացած: Դա էլ հենց արտիստի բարձրագույն պարգևն է՝ այն պահը, երբ երաժշտությունն ավարտվել է, բայց այն լույսը, որ նա բերեց, շարունակում է ջերմացնել յուրաքանչյուրիս: