Չիայի սերմերը իսպանական եղեսպակ (Salvia hispanica) կոչվող բույսի հատիկներն են։ Ինչպիսի՞ տեսք ունեն դրանք։ Դրանք փոքրիկ, ձվաձև սերմեր են (մոտ 1-2 մմ)՝ փայլուն և հարթ մակերեսով։ Լինում են սև, մոխրագույն կամ սպիտակ՝ մարմար հիշեցնող բնորոշ նախշով։ Համը չեզոք է, թեթև ընկուզային երանգով, ինչի շնորհիվ դրանք հեշտությամբ կարելի է ավելացնել ցանկացած ուտեստի մեջ՝ սմուզիներից և շիլաներից մինչև թխվածքներ։

Չիան եղել է ացտեկների և մայաների հիմնական սննդամթերքը դեռևս մ.թ.ա. 3500 թվականին։ Մայաների լեզվով «չիա» նշանակում է «ուժ»։ Ռազմիկներն օգտագործում էին այս սերմերը որպես էներգիայի և դիմացկունության աղբյուր երկար արշավների և մարտերի ժամանակ։

Չիայի սերմերը եզակի են նրանով, որ ջրի հետ շփվելիս դրանք մեծանում են ծավալով 10–12 անգամ՝ վերածվելով նուրբ դոնդողի։ Այս հատկությունը ոչ միայն օգնում է խոհարարներին, այլև մեծ օգուտ է բերում օրգանիզմին։

Օգուտը առողջության և երկարակեցության համար

• Օմեգա-3-ի ռեկորդային պարունակություն. Չիայի սերմերում ճարպաթթուների կոնցենտրացիան ավելի բարձր է, քան սաղմոնի որոշ տեսակների մեջ։ Սա չափազանց կարևոր է ուղեղի առողջության, «վատ» խոլեստերինի մակարդակի նվազեցման և անոթների պաշտպանության համար։

• Երիտասարդության էլիքսիր (հակաօքսիդանտներ). Կվերցետինի և միրիցետինի բարձր պարունակությունը օգնում է օրգանիզմին պայքարել ազատ ռադիկալների դեմ՝ դանդաղեցնելով բջիջների ծերացման գործընթացները։

• Ոսկորների առողջություն. Չիայի մեջ կալցիումն ավելի շատ է, քան կաթի մեջ (100 գրամի հաշվարկով)։ Մագնեզիումի և ֆոսֆորի հետ համատեղ սա դարձնում է դրանք օստեոպորոզի կատարյալ կանխարգելում։

• Շաքարի վերահսկում. Սերմերի մեջ պարունակվող բջջանյութը դանդաղեցնում է ածխաջրերի յուրացումը, ինչը կանխում է արյան մեջ գլյուկոզայի կտրուկ տատանումները. սա կարևոր գործոն է 2-րդ տիպի դիաբետի կանխարգելման համար։

Ում են առաջին հերթին անհրաժեշտ չիայի սերմերը

• Վեգետարաններին և վեգաններին. Որպես լիարժեք բուսական սպիտակուցի և Օմեգա-3-ի աղբյուր։

• Մարզիկներին. Օրգանիզմի տևական խոնավեցման և էներգիայի մակարդակի պահպանման համար։

• Նիհարողներին. Բջջանյութը տալիս է հագեցվածության երկարատև զգացողություն՝ օգնելով խուսափել հավելյալ սնվելուց։

• 40+ տարեկան մարդկանց. Սրտանոթային համակարգի և ոսկրային հյուսվածքի խտության պահպանման համար։

Հակացուցումներ և նախազգուշացումներ

Չնայած հսկայական օգտակարությանը, չիան բոլորին չէ, որ հարմար է։ Պետք է զգույշ լինել, եթե ունեք՝

• Աղեստամոքսային տրակտի խնդիրներ. Բջջանյութի բարձր պարունակության պատճառով սերմերը կարող են առաջացնել փորփոխանք կամ գազեր՝ անսովոր մեծ չափաբաժինների դեպքում։

• Ցածր ճնշում. Չիան ունի արյունը նոսրացնելու և ճնշումը իջեցնելու թեթև հատկություն, ինչը կարող է ուժեղացնել համապատասխան դեղամիջոցների ազդեցությունը։

• Ալերգիա. Եթե կա ալերգիա քնջութից կամ մանանեխից, հնարավոր է խաչաձև ռեակցիա։

• Հակակոագուլյանտների ընդունում. Անպայման խորհրդակցեք բժշկի հետ։

Կարևոր կանոն. Չիայի սերմեր օգտագործելիս միշտ խմեք բավարար քանակությամբ ջուր, այլապես դրանք կարող են առաջացնել փորկապություն՝ սպասված մաքրման փոխարեն։

Թոփ-3 բաղադրատոմս հեշտ մեկնարկի համար

1. Դասական չիա-պուդինգ (բազային բաղադրատոմս)

• Բաղադրիչներ. 3 ճ.գ. չիայի սերմեր, 200 մլ ցանկացած կաթ (կոկոսինը՝ իդեալական է), 1 թ.գ. մեղր կամ տոպինամբուրի օշարակ։

• Պատրաստում. Խառնեք բաղադրիչները տարայի մեջ, լավ թափահարեք և թողեք սառնարանում առնվազն 4 ժամ (ավելի լավ է՝ գիշերը)։ Առավոտյան զարդարեք հատապտուղներով կամ ընկուզեղենով։

2. «Ծույլ» ջեմ առանց եփելու

• Պատրաստում. Պատառաքաղով տրորեք հատապտուղները (մալինա, ստրոբերի), ավելացրեք չիա և թողեք 30 րոպե։ Սերմերը կներծծեն հատապտուղների հյութը և կստեղծեն թանձր ջեմի հյուսվածք։ Իդեալական է թոստերի համար:

3. Էներգետիկ ըմպելիք «Չիա Ֆրեսկա»

• Բաղադրիչներ. 500 մլ ջուր, կես լայմի հյութ, 1 ճ.գ. չիա, անանուխ։

• Պատրաստում. Խառնեք բոլորը և թողեք թրմվի 15–20 րոպե։ Սա հիանալի այլընտրանք է քաղցր իզոտոնիկներին մարզումների ժամանակ։

Չիայի սերմերը պարզ և մատչելի միջոց են այսօր ներդրում անելու ձեր առողջության մեջ՝ վաղը ակտիվ երկարակեցություն վայելելու համար։